Instrument finansowy to rodzaj kontraktu reguluj膮cy wzajemne p艂atno艣ci.

Jego skutkiem s膮 powsta艂e u jednej strony aktywa finansowe, u drugiej zobowi膮zania finansowe lub elementy kapita艂u w艂asnego (instrumenty kapita艂owe). Strona umowy (jednostka) rozumiana jest szeroko, odnosi si臋 do zar贸wno do os贸b fizycznych, jak i sp贸艂ek osobowych, sp贸艂ek kapita艂owych czy agend rz膮dowych. W polskich przepisach prawnych instrument finansowy zosta艂 zdefiniowany w Ustawie z dnia 29 wrze艣nia 1994 roku o rachunkowo艣ci (Dz.U. 1994 Nr 121 poz. 591) oraz Ustawie z dnia 29 lipca 2005 roku o obrocie instrumentami finansowymi (Dz.U. 2005 Nr 183 poz. 1538). W rachunkowym rozumieniu pojawia si臋 warunek, z虈e z kontraktu zawartego mie台dzy stronami musz膮 jednoznacznie wynika膰 skutki gospodarcze, bez wzgle台du na to, czy wykonanie praw lub zobowia台zan虂 wynikaja台cych z kontraktu ma charakter warunkowy albo bezwarunkowy.

 

 

 


Aktywa finansowe.

Jako aktywa finansowe traktowane s膮 posiadane przez dan膮 jednostk臋 gospodarcz膮 aktywa pienie台z虈ne (aktywa w formie krajowych s虂rodk贸w p艂atniczych, walut obcych, dewiz oraz inne aktywa finansowe, m.in. naliczone odsetki od aktyw贸w finansowych), instrumenty kapita艂owe, kt贸re zosta艂y wyemitowane przez inne jednostki. Do aktyw贸w finansowych zaliczane jest ponadto umowne prawo  do otrzymania aktyw贸w pienie台z虈nych lub prawo do wymiany na korzystnych warunkach instrument贸w finansowych z inna台 jednostka台.

 


Zobowi膮zania finansowe.

Ustawodawca przyjmuje, 偶e zobowi膮zania finansowe odnosz膮 si臋 do umownego zobowia台zania jednostki do przekazania aktyw贸w finansowych lub do wymiany instrumentu finansowego (z inna台 jednostka台), przy czym zobowi膮zanie to odbywa si臋 na warunkach niekorzystnych.

 


Instrumenty kapita艂owe.

Poj臋cie instrument贸w kapita艂owych odnosi si臋 kontrakt贸w, z kt贸rych wynika prawo do maja台tku jednostki, pozosta艂ego po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wszystkich wierzycieli, a takz虈e zobowia台zanie sie台 jednostki do wyemitowania lub dostarczenia w艂asnych instrument贸w kapita艂owych (w szczeg贸lnos虂ci udzia艂y, opcje na akcje w艂asne lub warranty).

 


Klasyfikacja instrument贸w finansowych.

Do klasyfikacji instrument贸w finansowych przyjmuje si臋 nast臋puj膮ce kryteria:

 

  • przedmiot praw i obowi膮zk贸w wynikaj膮cych z um贸w: instrumenty  pierwotne (np. umowy kupna-sprzeda偶y, po偶yczek, emisja d艂u偶nych papier贸w warto艣ciowych, akcji) i pochodne (np. terminowe transakcje typu swapy st贸p procentowych, swapy walutowe, opcje);
  • skutki bilansowe: aktywa finansowe, zobowi膮zania finansowe, instrumenty kapita艂owe;
  • struktura: proste (np. zaci膮gni臋te po偶yczki, wyemitowane obligacje, zwyk艂e akcje), z艂o偶one (obligacja zamienna na akcje wystawcy), hybrydowe (np. obligacje z opcj膮 wcze艣niejszej sp艂aty), syntetyczne (np. kredyt d艂ugoterminowy);
  • forma: pieni臋偶ne (np. 艣rodki pieni臋偶ne w instytucji finansowej, nale偶no艣ci i zobowi膮zania z tytu艂u dostaw i us艂ug), niepieni臋偶ne (np. weksel p艂atny w obligacjach Skarbu Pa艅stwa lub innych aktywach finansowych tego rodzaju);
  • ujmowanie w bilansie: bilansowe (np. udzielone i otrzymane po偶yczki i kredyty, obligacje obce i w艂asne), pozabilansowe (np. gwarancja finansowa).