Zaliczka na podatek dochodowy – definicja, zasady i terminy

Zaliczka na podatek dochodowy to kwota podatku obliczana, pobierana lub wpłacana w trakcie roku podatkowego na poczet podatku dochodowego, którego ostateczna wysokość jest ustalana po zakończeniu roku albo właściwego okresu rozliczeniowego. Zaliczka nie stanowi więc co do zasady odrębnego rodzaju podatku – jest bieżącą wpłatą zaliczaną później na poczet należnego PIT albo CIT.

Mechanizm zaliczek powoduje, że podatek dochodowy jest regulowany stopniowo w ciągu roku, a nie jednorazowo dopiero po jego zakończeniu. W zależności od źródła dochodu zaliczkę może obliczać i pobierać płatnik, na przykład pracodawca lub zleceniodawca, albo sam podatnik, np. przedsiębiorca. Ministerstwo Finansów wskazuje również szczególne sytuacje, w których podatnik samodzielnie wpłaca zaliczki, np. przy określonych dochodach osiąganych za granicą.

Po zakończeniu roku podatkowego zaliczki są uwzględniane w rozliczeniu rocznym. Jeżeli suma pobranych lub wpłaconych zaliczek jest wyższa od ostatecznego podatku należnego, może powstać nadpłata. Jeżeli jest niższa – w zeznaniu może wystąpić podatek do dopłaty. Ministerstwo Finansów wprost wskazuje w przykładach rozliczeń, że od ostatecznie obliczonego podatku odejmuje się zaliczki wpłacone w Polsce.

Najprościej mówiąc: zaliczka na podatek dochodowy jest bieżącą częścią przyszłego rozliczenia podatku. Jej wysokość może odpowiadać ostatecznemu obciążeniu podatkowemu, ale nie musi, ponieważ rozliczenie roczne może uwzględnić m.in. inne źródła dochodu, ulgi, odliczenia, sposób rozliczenia małżonków, kwotę wolną czy różnice pomiędzy zaliczkami pobranymi przez kilku płatników.

Cele zaliczki na podatek dochodowy.

Podstawową funkcją zaliczki jest rozłożenie obowiązku podatkowego na płatności dokonywane w trakcie roku. Dzięki temu podatnik lub płatnik nie czeka z uregulowaniem całego podatku do momentu sporządzenia zeznania rocznego.

W praktyce mechanizm zaliczek pełni kilka funkcji:

1. funkcję bieżącego poboru podatku – podatek wpływa do budżetu w trakcie roku;

2. funkcję rozliczeniową – wpłacone zaliczki są następnie uwzględniane przy ostatecznym obliczeniu podatku;

3. funkcję płynnościową dla podatnika – zobowiązanie podatkowe jest regulowane etapami zamiast jednorazowej dużej płatności po zakończeniu roku;

4. funkcję techniczną – przy dochodach uzyskiwanych za pośrednictwem płatnika podatnik często nie musi samodzielnie wykonywać przelewu, ponieważ robi to za niego np. pracodawca.

Rodzaje zaliczek na podatek dochodowy.

Zaliczki można podzielić według kilku kryteriów – przede wszystkim sposobu poboru oraz częstotliwości ich rozliczania.

Najważniejsze rodzaje to:

• zaliczki pobierane przez płatnika – np. od wynagrodzenia pracownika, niektórych umów cywilnoprawnych czy świadczeń;
• zaliczki obliczane samodzielnie przez podatnika – np. przy działalności gospodarczej;
• zaliczki miesięczne;
• zaliczki kwartalne – dostępne tylko dla określonych podatników;
• zaliczki uproszczone – których wysokość jest ustalana na podstawie danych dotyczących dochodów z wcześniejszych lat.

Podatnicy prowadzący działalność gospodarczą opodatkowaną według skali albo liniowo co do zasady wpłacają zaliczki miesięcznie, a podatnicy rozpoczynający działalność oraz mali podatnicy mogą – po spełnieniu warunków – korzystać z zaliczek kwartalnych. Dostępne są również zaliczki uproszczone.

Cechy zaliczki na podatek dochodowy.

Do najważniejszych cech zaliczki podatkowej należą:

• jest rozliczana w trakcie roku podatkowego;
• jest związana z podatkiem dochodowym PIT albo CIT;
• może być pobrana przez płatnika lub obliczona samodzielnie przez podatnika;
• jej wysokość zależy od zasad opodatkowania właściwych dla danego źródła dochodu;
• zostaje uwzględniona przy rozliczeniu podatku należnego;
• jej wysokość nie musi być identyczna z końcowym podatkiem przypadającym proporcjonalnie na dany miesiąc;
• może być pomniejszana o określone w przepisach kwoty, odliczenia lub zwolnienia;
• w niektórych przypadkach można jej nie wpłacać do momentu osiągnięcia określonego poziomu;
• nie każde bieżące rozliczenie podatku dochodowego jest formalnie zaliczką.

Podatnik a płatnik zaliczki.

Jedną z najważniejszych kwestii przy zaliczkach jest rozróżnienie podatnika od płatnika.

Podatnik to osoba lub podmiot, którego dochód podlega opodatkowaniu. Płatnik natomiast oblicza, pobiera i przekazuje podatek lub zaliczkę do urzędu skarbowego w przypadkach wskazanych przepisami.

Przykładowo przy typowej umowie o pracę podatnikiem jest pracownik, ale zaliczkę oblicza i potrąca z jego wynagrodzenia pracodawca. Następnie pracodawca przekazuje pobraną zaliczkę do urzędu skarbowego. Termin wpłaty zaliczki pobranej od wynagrodzenia przypada zasadniczo do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu wypłaty wynagrodzenia.

Inaczej wygląda sytuacja przedsiębiorcy rozliczającego PIT – w takim przypadku to sam podatnik ustala podstawę, oblicza należną zaliczkę i dokonuje wpłaty.

Jak oblicza się zaliczkę na podatek dochodowy?

Nie istnieje jeden uniwersalny wzór na zaliczkę właściwy dla wszystkich podatników. Sposób obliczenia zależy m.in. od źródła przychodu, formy opodatkowania, wysokości dochodu, kosztów uzyskania przychodów, przysługujących odliczeń, zwolnień oraz od tego, czy zaliczkę oblicza podatnik czy płatnik.

W klasycznym ujęciu dochód stanowi różnicę pomiędzy przychodem a kosztami uzyskania przychodu. Przy działalności gospodarczej opodatkowanej według skali stosowane są obecnie stawki 12% i 32%, natomiast przy podatku liniowym stawka wynosi 19%.

W działalności gospodarczej zaliczka jest w praktyce powiązana z wynikiem osiągniętym narastająco od początku roku. Podatek należny od dochodu osiągniętego od początku roku jest porównywany z wcześniej należnymi zaliczkami, a różnica stanowi kolejną kwotę zaliczki.

Zaliczka przy skali podatkowej.

W 2026 roku skala podatkowa PIT przewiduje stawkę 12% dla podstawy obliczenia podatku do 120 000 zł oraz 32% od nadwyżki ponad 120 000 zł. Kwota zmniejszająca podatek wynosi 3600 zł.

Kwota wolna od podatku wynosi 30 000 zł i jest wspólna dla wszystkich dochodów podatnika opodatkowanych według skali.

W przypadku przedsiębiorcy opodatkowanego skalą obowiązek wpłacania zaliczek z działalności powstaje od miesiąca lub kwartału, w którym dochody z działalności przekroczą 30 000 zł. Jednocześnie podatnik może nie wpłacać zaliczki, jeżeli jej wysokość nie przekracza 1000 zł. Zasady te dotyczą przedsiębiorców obliczających własne zaliczki, a nie automatycznie wszystkich osób osiągających dochody opodatkowane PIT.

PIT-2 a wysokość zaliczki.

PIT-2 oraz odpowiadające mu oświadczenia mogą wpływać na wysokość zaliczek pobieranych przez płatnika. Przy kwocie wolnej wynoszącej 30 000 zł i stawce 12% kwota zmniejszająca podatek wynosi 3600 zł rocznie, czyli 300 zł miesięcznie przy zastosowaniu 1/12 tej kwoty.

Od 2023 roku podatnik może rozdzielić miesięczną kwotę zmniejszającą pomiędzy maksymalnie trzech płatników. Oznacza to możliwość stosowania odpowiednio 1/12, 1/24 albo 1/36 kwoty zmniejszającej, czyli odpowiednio 300 zł, 150 zł albo 100 zł miesięcznie. Łączna kwota nie może jednak przekroczyć przysługującego podatnikowi limitu.

Jest to szczególnie ważne dla osób, które mają więcej niż jedno źródło przychodów. Kwota wolna 30 000 zł nie przysługuje osobno dla każdego pracodawcy czy zleceniodawcy – jest jedna dla podatnika w odniesieniu do dochodów opodatkowanych skalą.

Zaliczka na podatek dochodowy od wynagrodzenia pracownika.

Pracownik zatrudniony na umowie o pracę zwykle nie wykonuje samodzielnego przelewu zaliczki. Pracodawca jako płatnik ustala podstawę opodatkowania, uwzględnia właściwe koszty i inne elementy przewidziane przepisami, pobiera zaliczkę z wynagrodzenia i przekazuje ją do urzędu skarbowego.

W 2026 roku standardowe zryczałtowane koszty uzyskania przychodu ze stosunku pracy wynoszą zasadniczo 250 zł miesięcznie, a w określonych przypadkach dotyczących dojazdu z innej miejscowości – 300 zł miesięcznie. Przepisy przewidują również roczne limity tych kosztów.

Pobrane przez pracodawcę zaliczki są później wykazywane w informacji PIT-11 i uwzględniane przy rocznym rozliczeniu podatnika.

Zaliczka na podatek dochodowy przy działalności gospodarczej.

Przedsiębiorca opodatkowany według skali albo podatkiem liniowym ma obowiązek samodzielnie obliczać i wpłacać zaliczki na podatek dochodowy. Zasadniczym terminem jest 20. dzień miesiąca następującego po okresie, którego dotyczy zaliczka.

Przy rozliczeniu miesięcznym zaliczka za dany miesiąc jest płatna do 20. dnia następnego miesiąca. Zaliczka za grudzień jest obecnie płatna do 20 stycznia następnego roku. Przy rozliczeniu kwartalnym zaliczkę wpłaca się do 20. dnia miesiąca następującego po kwartale, a za IV kwartał – do 20 stycznia następnego roku.

Przy skali podatkowej przedsiębiorca może nie wpłacać zaliczki, jeżeli jej wysokość nie przekracza 1000 zł. Analogiczna możliwość istnieje przy podatku liniowym. Jeżeli jednak w kolejnym okresie różnica pomiędzy podatkiem należnym narastająco a wcześniej zapłaconymi zaliczkami przekroczy tę wartość, obowiązek zapłaty może już powstać.

Zaliczka przy podatku liniowym.

Podatek liniowy PIT jest obliczany według stawki 19% dochodu. W przeciwieństwie do skali podatkowej wysokość stawki nie rośnie po przekroczeniu progu 120 000 zł.

Przedsiębiorca liniowy wpłaca zaliczki miesięcznie albo – jeśli spełnia warunki – kwartalnie. Może również korzystać z zaliczek uproszczonych.

Wysokość podatku liniowego może być dodatkowo modyfikowana przez zasady dotyczące składki zdrowotnej. W 2026 roku limit składek zdrowotnych możliwych do zaliczenia do kosztów albo odliczenia od dochodu wynosi 14 100 zł. Przy zaliczkach uproszczonych możliwe jest natomiast odliczenie od zaliczki 19% składki zdrowotnej zapłaconej w danym miesiącu, do wskazanego przez przepisy limitu.

Zaliczki kwartalne.

Zaliczki kwartalne pozwalają rozliczać podatek cztery razy w roku zamiast co miesiąc, ale możliwość ta nie jest dostępna dla każdego przedsiębiorcy.

W przypadku PIT kwartalne zaliczki mogą stosować podatnicy rozpoczynający prowadzenie działalności oraz mali podatnicy. Za małego podatnika uznaje się co do zasady podatnika, którego wartość przychodu ze sprzedaży wraz z należnym VAT w poprzednim roku nie przekroczyła równowartości 2 000 000 euro, przeliczonej według zasad wskazanych w ustawie.

Podobna zasada występuje w klasycznym CIT – mali podatnicy oraz podatnicy rozpoczynający działalność mogą korzystać z zaliczek kwartalnych.

Zaliczki uproszczone.

Zaliczki uproszczone różnią się od zwykłych tym, że ich wysokość nie jest ustalana bezpośrednio na podstawie faktycznego bieżącego dochodu każdego miesiąca. Są wyliczane na podstawie danych dotyczących dochodu i podatku z wcześniejszych lat.

W PIT przedsiębiorcy mogą korzystać z zaliczek uproszczonych obliczanych na podstawie dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej wykazanego w latach ubiegłych. Zaliczki takie wpłaca się miesięcznie.

W klasycznym CIT zaliczki uproszczone również opierają się na podatku należnym wykazanym w historycznym zeznaniu podatkowym. Jeżeli w odpowiednim roku wystąpiła strata, przepisy pozwalają w określonych sytuacjach odwołać się do zeznania wcześniejszego.

Zaletą zaliczek uproszczonych jest przewidywalność bieżących płatności, natomiast wadą może być sytuacja, w której aktualne dochody przedsiębiorcy są znacznie niższe od tych, które stanowiły podstawę ich ustalenia.

Zaliczka na podatek dochodowy CIT.

Obowiązek wpłacania zaliczek występuje również w klasycznym podatku dochodowym od osób prawnych – CIT. Podatnicy klasycznego CIT co do zasady wpłacają zaliczki miesięczne, a mali podatnicy i podmioty rozpoczynające działalność mogą stosować rozliczenie kwartalne.

Podstawowe stawki klasycznego CIT wynoszą co do zasady 19% oraz – po spełnieniu wymaganych warunków – 9% dla określonych dochodów podatników rozpoczynających działalność lub mających status małego podatnika. Od 2026 roku szczególne stawki dotyczą jednak m.in. banków, dlatego nie można przyjmować, że stawki 19% i 9% dotyczą bez wyjątku każdego podatnika CIT.

Zaliczki CIT miesięczne wpłaca się zasadniczo do 20. dnia miesiąca za miesiąc poprzedni, natomiast kwartalne do 20. dnia miesiąca następującego po zakończeniu kwartału.

Terminy wpłaty zaliczek na podatek dochodowy.

Najczęściej spotykanym terminem wpłaty zaliczki jest 20. dzień miesiąca następującego po miesiącu lub kwartale, którego zaliczka dotyczy.

Dla przedsiębiorców PIT rozliczających się miesięcznie:

• zaliczka za styczeń – do 20 lutego;
• zaliczka za luty – do 20 marca;
• i analogicznie w kolejnych miesiącach;
• zaliczka za grudzień – do 20 stycznia następnego roku.

Przy rozliczeniu kwartalnym zaliczkę wpłaca się do 20. dnia miesiąca następującego po zakończeniu danego kwartału, natomiast za IV kwartał – do 20 stycznia następnego roku.

Gdzie wpłaca się zaliczkę na podatek dochodowy?

PIT i CIT wpłaca się na indywidualny mikrorachunek podatkowy. Mikrorachunek jest indywidualnym rachunkiem służącym od 2020 roku do wpłat m.in. PIT, CIT i VAT.

Osoba fizyczna nieprowadząca działalności korzysta zasadniczo z mikrorachunku wygenerowanego na podstawie numeru PESEL, natomiast przedsiębiorca posługujący się NIP powinien używać mikrorachunku zawierającego NIP.

Pracodawca nie potrzebuje mikrorachunków poszczególnych pracowników. Zaliczki pobrane od ich wynagrodzeń przekazuje zbiorczo na własny mikrorachunek podatkowy.

Kiedy nie występuje obowiązek wpłacania zaliczek?

Nie każdy dochód lub każda forma opodatkowania powoduje obowiązek wpłacania zaliczek na podatek dochodowy.

Przykładem jest działalność nierejestrowana. Dochód z takiej działalności wykazuje się w PIT-36, ale podatnik nie ma obowiązku płacenia miesięcznych zaliczek na podatek w trakcie roku.

Przy karcie podatkowej wysokość podatku ustala decyzją naczelnik urzędu skarbowego, a podatnik nie rozlicza klasycznych zaliczek na podatek dochodowy.

W estońskim CIT mechanizm klasycznych miesięcznych zaliczek CIT również nie funkcjonuje w taki sposób jak w klasycznym CIT – podatek jest związany przede wszystkim z określonymi zdarzeniami, takimi jak wypłata lub rozdysponowanie zysku.

Także niektóre dochody kapitałowe są rozliczane dopiero w zeznaniu rocznym. Przykładowo sprzedaż akcji wykazuje się w PIT-38 składanym po zakończeniu roku.

Czy ryczałt jest zaliczką na podatek dochodowy?

Nie należy automatycznie utożsamiać bieżącej wpłaty ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych z klasyczną zaliczką na podatek dochodowy obliczaną od dochodu.

Przedsiębiorca opodatkowany ryczałtem oblicza i wpłaca ryczałt od przychodu według właściwej stawki. Ministerstwo Finansów opisuje te płatności jako wpłaty ryczałtu miesięcznego lub kwartalnego, a nie jako zaliczki obliczane od dochodu na zasadach skali albo podatku liniowego.

Również prywatny najem jest obecnie opodatkowany ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych, a nie według skali podatkowej.

Zaliczka a ostateczny podatek w zeznaniu rocznym.

Zaliczka nie oznacza, że podatek za dany rok został już ostatecznie rozliczony. Dopiero zeznanie roczne pozwala ustalić pełny wynik rozliczenia podatnika.

W zeznaniu uwzględnia się dochody wymagające łącznego opodatkowania, należny podatek, przysługujące ulgi i odliczenia oraz zaliczki pobrane lub wpłacone w trakcie roku.

Jeżeli zaliczek było więcej niż wynosi podatek należny, może powstać nadpłata. Jeżeli zaliczek było za mało, pojawi się podatek do zapłaty. Ministerstwo Finansów wskazuje, że zwrot nadpłaty z prawidłowo złożonego elektronicznego PIT następuje co do zasady w terminie do 45 dni, a przy zeznaniu papierowym – do 3 miesięcy.

Znaczenie zaliczki dla wysokości wynagrodzenia netto.

W przypadku pracowników wysokość zaliczki bezpośrednio wpływa na kwotę wynagrodzenia otrzymywaną „na rękę”. Wyższa zaliczka oznacza niższą bieżącą wypłatę, ale może ograniczyć ryzyko dopłaty w rozliczeniu rocznym. Niższa zaliczka zwiększa bieżące wynagrodzenie netto, ale jeżeli zastosowane pomniejszenia były zbyt wysokie w stosunku do rzeczywistego prawa podatnika, rozliczenie roczne może wykazać dopłatę.

Z tego powodu osoby posiadające kilku pracodawców lub kilka źródeł przychodów powinny zwracać szczególną uwagę na prawidłowe stosowanie kwoty zmniejszającej podatek. Łączna kwota wolna przy dochodach opodatkowanych skalą jest jedna, a miesięczne 300 zł można odpowiednio podzielić pomiędzy maksymalnie trzech płatników.

Czy można zmniejszyć wysokość zaliczek?

W określonych przypadkach przepisy pozwalają wystąpić o ograniczenie poboru zaliczek. Dotyczy to sytuacji, gdy podatnik uprawdopodobni, że zaliczki obliczane według standardowych zasad byłyby niewspółmiernie wysokie w stosunku do podatku przewidywanego za cały rok.

Nie należy jednak samodzielnie zmniejszać należnej zaliczki bez podstawy prawnej. Inne mechanizmy obniżenia zaliczki mogą wynikać np. z oświadczeń składanych płatnikowi, przysługujących zwolnień albo sposobu obliczenia podatku właściwego dla konkretnej formy opodatkowania.

Przykłady zaliczki na podatek dochodowy.

Przykład 1 – pracownik.

Pracownik otrzymuje miesięczne wynagrodzenie. Pracodawca oblicza podstawę zaliczki, stosuje właściwe koszty uzyskania przychodu i – jeżeli pracownik złożył odpowiednie oświadczenie – uwzględnia kwotę zmniejszającą podatek. Następnie potrąca zaliczkę z wynagrodzenia i przekazuje ją do urzędu skarbowego. Pracownik otrzymuje kwotę netto już po potrąceniu zaliczki.

Przykład 2 – przedsiębiorca na skali.

Załóżmy dla uproszczenia, że przedsiębiorca osiągnął od początku roku 50 000 zł dochodu podlegającego opodatkowaniu według skali i nie występują dodatkowe odliczenia. Podatek według pierwszego progu wynosi 12% × 50 000 zł = 6000 zł, a po uwzględnieniu kwoty zmniejszającej 3600 zł – 2400 zł. Jeżeli wcześniej należne zaliczki wyniosły 1800 zł, kolejna różnica wynosi 600 zł. Ponieważ w działalności gospodarczej na skali możliwe jest niewpłacanie zaliczki, której wysokość nie przekracza 1000 zł, podatnik może w takim przypadku skorzystać z tej zasady, a nierozliczona różnica będzie uwzględniana przy kolejnych obliczeniach.

Przykład 3 – kilku pracodawców.

Podatnik pracuje jednocześnie dla trzech płatników. Nie może zastosować po 300 zł miesięcznie u każdego z nich, ponieważ łączna miesięczna kwota zmniejszająca wynosi maksymalnie 300 zł. Może natomiast podzielić ją np. po 100 zł u trzech płatników.

Przykład 4 – działalność nierejestrowana.

Osoba prowadzi działalność nierejestrowaną. Nie wpłaca w ciągu roku miesięcznych zaliczek od dochodu z tego źródła. Po zakończeniu roku wykazuje przychód, koszty i dochód w PIT-36 i dopiero w rozliczeniu rocznym ustala podatek.

Najczęstsze błędy związane z zaliczkami.

Do najczęstszych problemów należą:

• traktowanie zaliczki jako ostatecznego podatku za dany miesiąc;
• stosowanie pełnej kwoty zmniejszającej jednocześnie u kilku płatników;
• pomijanie innych źródeł dochodów przy przewidywaniu podatku rocznego;
• mylenie zaliczki z ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych;
• wpłata PIT albo CIT na niewłaściwy rachunek zamiast mikrorachunku podatkowego;
• przyjmowanie, że limit 1000 zł dotyczy każdego rodzaju zaliczki PIT – w rzeczywistości omawiana możliwość dotyczy określonych zaliczek samodzielnie obliczanych przez przedsiębiorców;
• nieuwzględnianie zmiany formy opodatkowania albo utraty prawa do określonej preferencji;
• zakładanie, że brak zaliczki w ciągu roku oznacza automatycznie brak podatku w rozliczeniu rocznym.

Najważniejsze pytania o zaliczki na podatek dochodowy.

Czy zaliczka na PIT to dodatkowy podatek?

Nie. Jest ona bieżącą wpłatą zaliczaną później przy ostatecznym rozliczeniu podatku dochodowego.

Czy pracownik musi sam przelewać zaliczkę do urzędu?

Co do zasady nie – przy typowym zatrudnieniu obowiązek obliczenia, pobrania i przekazania zaliczki realizuje pracodawca jako płatnik.

Czy przedsiębiorca musi wpłacać zaliczkę co miesiąc?

Zasadą są zaliczki miesięczne, ale określeni przedsiębiorcy – m.in. rozpoczynający działalność lub posiadający status małego podatnika – mogą korzystać z rozliczeń kwartalnych.

Czy zaliczka do 1000 zł zawsze nie musi być zapłacona?

Nie. Zasada ta nie jest ogólnym zwolnieniem dla wszystkich podatników i wszystkich rodzajów zaliczek. Dotyczy m.in. przedsiębiorców samodzielnie obliczających zaliczki przy skali albo podatku liniowym.

Czy zaliczka może wynosić 0 zł?

Tak. Może się tak zdarzyć np. wtedy, gdy dochód pozostaje na poziomie, przy którym po zastosowaniu kwoty wolnej podatek nie występuje, albo gdy przychód jest objęty odpowiednim zwolnieniem podatkowym. W niektórych źródłach dochodów obowiązek wpłacania zaliczek w trakcie roku w ogóle nie występuje.

Czy zaliczka za grudzień jest płatna w grudniu?

W przypadku standardowych zaliczek przedsiębiorców PIT obecnie zaliczkę za grudzień wpłaca się do 20 stycznia następnego roku.

Czy zaliczki płaci się na rachunek zwykłego urzędu skarbowego?

PIT i CIT wpłaca się na właściwy mikrorachunek podatkowy.

Podstawa prawna zaliczek na podatek dochodowy.

Zasady dotyczące zaliczek wynikają przede wszystkim z:

• ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych – w szczególności przepisów dotyczących poboru zaliczek przez płatników oraz samodzielnego obliczania zaliczek przez podatników;
• ustawy z 15 lutego 1992 r. o podatku dochodowym od osób prawnych – przede wszystkim przepisów dotyczących zaliczek CIT;
• ustawy – Ordynacja podatkowa, regulującej ogólne zasady zobowiązań podatkowych, terminów, zaległości i odsetek;
• przepisów dotyczących poszczególnych ulg, zwolnień, form opodatkowania i obowiązków płatników.

Ministerstwo Finansów wskazuje art. 44 ustawy PIT jako jedną z podstaw prawnych zaliczek przedsiębiorców oraz art. 25 ustawy CIT jako podstawę systemu zaliczek w klasycznym CIT.

Zaliczka na podatek dochodowy – najważniejsza definicja w skrócie.

Zaliczka na podatek dochodowy jest bieżącą kwotą PIT lub CIT obliczaną, pobieraną albo wpłacaną w trakcie roku podatkowego na poczet ostatecznego podatku. Może być pobierana przez płatnika, np. pracodawcę, albo samodzielnie obliczana przez podatnika, np. przedsiębiorcę. Może być miesięczna, kwartalna lub – w określonych sytuacjach – uproszczona.

Jej wysokość zależy od rodzaju dochodu i sposobu opodatkowania. W PIT może wpływać na nią m.in. skala podatkowa, kwota wolna, kwota zmniejszająca podatek, koszty uzyskania przychodu, zwolnienia oraz oświadczenia podatnika. W działalności gospodarczej sposób obliczenia zależy dodatkowo od wybranej formy opodatkowania.

Najważniejsze jest rozróżnienie zaliczki od ostatecznego podatku. Dopiero po zakończeniu roku następuje pełne rozliczenie, podczas którego wcześniej pobrane i wpłacone zaliczki są porównywane z podatkiem należnym. Wynikiem może być brak różnicy, dopłata albo nadpłata podatku.